กลับสู่หน้า ชิ้นส่วนเครื่องจักรกล

กลับสู่หน้าหลัก

---

ลิ่มส่งกำลัง (Tapered Keys).

ลิ่มส่งกำลัง

		มีหน้าที่ส่งกำลังระหว่างล้อ (Hub) กับเพลา (ดูรูปที MC-KEY1) ในเครื่องจักรกลใหญ่ ๆ เช่น ใช้ข้อล้อสายพานใหญ่เฟือง คลัตช์
	หรือในงานเครื่องจักรหยาบ ๆ เช่น โรงสีข้าว เครื่องกลการเกษตร ลิ่มนี้จะถอดประกอบได้ ลิ่มส่งกำลังได้กำหนดมาตรฐาน เช่น DIN 6886 ลิ่มนี้จะมีความลาด 1 : 100 หมายความว่า ที่ความยาวลิ่ม 100 mm ความสูงของลิ่มจะลดลง 1 mm (ดูรูปที่ MC-KEY2 ) เมื่อทำการสวมตอกลิ่มเข้าไปในร่องพลาและล้อ (ดูรูปที่ MC-KEY3 ) ความลาดของร่องในล้อ จะเท่ากับความลาดของลิ่มส่งกำลัง ลิ่มนี้จะพยายามอัดดันเพลาและล้อให้หนีจากกัน นั่น คือ แรงที่ตอกลิ่ม (F ฐาน E) จะทำให้เกิดแรงปกติ F ฐาน N (เป็นแรงที่ทำให้เกิดความฝืดระหว่างผิวบนและล่าง) และแรงอัด F ฐาน V (ดูรูปที MC-KEY4 และMC-KEY5 ) จะเห็นว่าถ้าอัตราลาดยิ่งน้อยลง ก็จะยิ่งทำให้แรง F ฐาน N และ F ฐาน V มากขึ้นด้วยเหตุนี้จึงได้กำหนดให้อัตราลาดของลิ่มเท่ากับ 1 : 100

รูปที่ MC-KEY1 การยึดด้วบลิ่มส่งกำลัง.

การกำหนดขนาดของลิ่ม	ความหมายของอัตราลาด 1 : 100
รูปที่ MC-KEY2

รูปที่ MC-KEY3 ปฏิกิริยาของแรงในขณะยึดด้วยลิ่มส่งกำลัง.

รูปที่ MC-KEY4 ปฏิกิริยาของแรง เมื่อลิ่มมีความลาดน้อย.		รูปที่ MC-KEY5 ปฏิกิริยาของแรง เมื่อลิ่มมีความลาดมาก.

		ในกรณีที่ล้อหรือเพลารับภาระมากเกินไป ลิ่มนี้จะไปสัมผัสร่องด้านข้างและรับภาระเฉือนเพิ่มขึ้นจากการที่ตอก อัดลิ่มส่งกำลังเข้าไป
	ในร่องลิ่มอัดดันล้อให้แน่นนั้น แรงจะอัดดันในล้อและเพลาหนีจากกัน มีผลให้เกิดการขยับเลื่อนศูนย์แกนเพลา การเยื้องศูนย์เล็กน้อย (ดูรูปที่ MC-KEY6 ) ในขณะยึดเข้าด้วยกัน ถ้านำไปใช้งานความเร็วรอบสูง ๆ จะทำให้เกิดการเหวี่ยง (น้ำหนักไม่สมดุล) ทำให้เครื่องสั่นได้

รูปที่ MC-KEY6 ศูนย์เพลาและศูนย์ล้อ (Hub)จะเยื้องกันเมื่อยึดประกอบ.

รูปร่างของลิ่มส่งกำลัง

		ลิ่มฝัง จะมีหัวท้ายเป็นรูปโค้งครึ่งวงกลม ในการประกอบจะวางลิ่มลงในร่องเพลาก่อน แล้วเลื่อนล้อสวมอัดเข้าไปให้แน่น (ดูรูปที่ MC-KEY7)
	ด้วยเหตุนี้ตำแหน่งล้อที่อัดแน่นจะไม่สามารถกำหนดให้ตายตัว รวมทั้งการปาดผิวร่องก็กระทำได้ไม่ง่ายนัก จึงไม่เป็นที่นิยมในการนำมาใช้งาน แต่เนื่องจากลิ่มนี้ฝังลงในร่องเพลาจึงสามารถนำมาใช้งานที่รับโมเมนต์มากได้

รูปที่ MC-KEY7 การยึดล้อและเพลาด้วยลิ่มฝัง.

		ลิ่มเว้า มีด้านที่จะประกอบติดเพลาเป็นรูปร่างเว้า (ดูรูปที่MC-KEY8 ) ให้แนบแน่นกับผิวเพลากลม ไม่จำเป็นต้องปาดผิวเพลาอีกเพิ่มเติม
	ทำให้ประหยัด ค่าใช้จ่ายในการผลิต ใช้กับงานที่รับโมเมนต์ต่ำ เช่น ใช้ยึดล้อขนาดเล็ก ๆ

รูปที่ MC-KEY8 การยึดล้อและเพลาด้วยลิ่มเว้า.

		ลิ่มราบ เป็นลิ่มที่มีภาคตัดขวางเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ก่อนการประกอบยึดจะต้องกัดหรือไสผิวเพลาราบพอที่จะให้ลิ่มนี้ประกอบได้ ทำให้ประหยัด
	ค่าใช้จ่ายในการผลิตและผิวราบนี้มีผลต่อความแข็งแรงของเพลาน้อย ลิ้มนี้รับภาระโมเมนต์ได้น้อยกว่าลิ่มฝัง แต่มากกว่าลิ่มเว้า

ลิ่มประเภทสวมอัดเข้าไปในล้อกับเพลา

		ลิ่มเลื่อน จะมีหัวท้ายเป็นปลายตัดตรง ลิ่มนี้จะใช้สอดเข้าไประหว่างร่องล้อและเพลา จากนั้นจึงใช้แรงตอกอัดให้แน่น (ดูรูปที่MC-KEY9 )
	ให้ได้ตำแหน่งของล้อตามที่ต้องการได้ ด้วยเหตุนี้ร่องของเพลาจะต้องยาวไม่น้อยกว่า 2 เท่าของความยาวลิ่ม ในการประกอบใส่ลิ่มจะกระทำในทิศทางหนึ่ง ส่วนเวลาถอดจะกระทำในทิศทางตรงกันข้าม

รูปที่ MC-KEY9 ทิศทางแรงตอกลิ่มเลื่อนเข้า-ออก.

		ตัวอย่าง การประกอบลิ่มเลื่อน ลิ่มเลื่อน ดังรูปที่ MC-KEY10 มีขนาดความกว้าง 14 mm มีความสูง (ที่สุด) 9 mm และความยาว 140 mm
	เขียน เป็นสัญลักษณ์ย่อเรียกว่า ลิ่ม DIN 6886 - แบบ B14x9x80 หรือ ลิ่ม DIN 6886-B14x9X80

		ในกรณีที่ร่องลิ่มบนเพลาไม่เป็นร่องทะลุถึงปลายเพลา จะต้องให้ความยาวของร่องมากกว่าสองเท่าของความยาว ลิ่มเป็น อย่างน้อย
	จึงสามารถทำการประกอบลิ่มเลื่อนเข้าไปในล้อได้สะดวก ตัวอย่างการประกอบลิ่มเลื่อนตามขนาดรูปที่ MC-KEY10 เข้าไปในเพลาตามรูปที่ MC-KEY11 ก่อนการประกอบให้แน่ใจว่าตำแหน่งลาดเอียงของล้อและของลิ่มเหมือนกันเสมอ แล้วใช้น้ำมันหล่อลื่นทาบนปลายลิ่มด้านที่จะสวมเข้าล้อเสียก่อน (เพื่อป้องกันมิให้ลิ่มทิ่มกัดร่องลิ่ม) ใช้ค้อนตอกบนเหล็กตอก 1-2 ครั้ง ให้ลิ่มอัดเข้าไปในร่องล้อ จากนั้นถอดลิ่มออก (ดูรูปที่MC-KEY12 ) เพื่อดูว่าผิวลิ่มที่ลาดนั้นมีรอยกดอัดกับผิวร่องลาดของล้อสม่ำเสมอหรือไม่ หากเกิดรอยไม่สม่ำเสมอให้ทำการปรับแต่งผิวลาดของลิ่มด้วยตะไบจนกระทั่งเกิดรอยกดอัดอย่างสม่ำเสมอ หรือให้เหลือขนาดประกอบลิ่มเข้าไป ดังรูปที่ MC-KEY13 ประมาณ 3 mm (ด้วยการใช้ค้อนตอก 1-2 ครั้ง) ในการตะไบผิวลิ่มลาดออกให้ตะไบตามแนวยาวของลิ่มโดยให้ตะไบปรับออกที่ละน้อย เพราะการตะไบผิวลดต่ำ 0,1 mm หมายถึง การที่ลิ่มจะสามารถเลื่อนเข้าไปในร่องล้อได้ลึกมากขึ้นอีก 10 mm

		ใช้ค้อนตอกอัดลิ่มเข้าไปอีก 3-5 ครั้ง จนปลายลิ่มสนิทกับด้านข้างล้อและปลายลิ่มอีกข้างหนึ่งโผล่พ้นด้านข้างของล้อประมาณ 5 mm
	สำหรับการถอดลิ่มเลื่อนให้กระทำดังรูปที่ MC-KEY12 โดยระวังมิให้เหล็กตอกไปกระแทกร่องลิ่มให้เกิดการเสียหาย

รูปที่ MC-KEY10 ลิ่ม DIN 6886-B14 X 9 X 80

รูปที่ MC-KEY11

รูปที่ MC-KEY12 การใช้ค้อนตอก เหล็กตอกให้ถอยลิ่มออกจากล้อ.

รูปที่ MC-KEY13 การประกอบลิ่มที่มีรอยกดอัดส่ำเสมอ ด้วยการใช้ค้อนตอก 1-2 ครั้ง.

Head

		ลิ่มมีหัว จะใช้งานในกรณีที่ล้อและเพลาสามารถใส่ลิ่มได้เพียงด้านเดียว ด้วยเหตุนี้ด้านถอดประกอบจะกระทำได้ด้านเดียว ในการออกแบบหรือ
	ประกอบลิ่มมีหัวจะต้องมิให้หัวลิ่มโผล่พ้นเลยปลายของเพลามิฉะนั้นจะทำให้เกิดอุบัติเหตุได้ง่าย (ดูรูปที่ MC-KEY14)

รูปที่ MC-KEY14 การยึดล้อกับเพลาด้วยลิ่มมีหัว.

การถอดประกอบและการปรับลิ่มส่งกำลัง (กรณีใช้งานแล้ว) - การปรับลิ่มส่งกำลัง กระทำได้ดังนี้ ก) เลือกขนาดและความยาวที่ต้องการ ข) ขจัดเศษหรือเหลี่ยม (ลบคม) ออกจากเพลาล้อและลิ่มด้วยตะไบ รวมทั้งทำความสะอาดทุกชิ้น ค) ประกอบล้อเข้ากับเพลาเพื่อตรวจสอบว่าร่องลิ่มได้ศูนย์เดียวกันและมีขนาดเท่ากัน - การปรับผิวด้านข้างของลิ่ม ก) ใส่ลิ่มเข้าไปในร่องลิ่มเพื่อขับดันเศษวัสดุที่ค้างในร่องให้ออกไปจากด้านข้างของลิ่ม ข) ใส่ลิ่มเข้าไปในร่องล้อ หากลิ่มเข้าได้ไม่แนบสนิทให้ตะไบถูให้เศษวัสดุที่อยู่ข้างบนของร่องล้อหลุดออกไป - การปรับประกอบให้ผิวด้านบนและด้านล่างของลิ่มสัมผัสร่องล้อและเพลา ก) ประกอบล้อเข้ากับเพลาให้ร่องได้ศูนย์กัน ข) ประกอบลิ่มแล้วตอกอัดให้ยึดแน่น ค) หากลิ่มเข้าไปได้ไม่ลึกตามที่ต้องการให้ถอดออกมาตะไบปรับผิวด้านล่างออกตลอดหน้าอย่างสม่ำเสมอแล้วทำการประกอบใหม่ การปรับประกอบลิ่มส่งกำลังใหม่ (กรณีพิกัดขนาดของลิ่มยังไม่ได้มาตรฐาน) - การเตรียมเพลาและล้อ ก) ลบคมเหลี่ยมร่องเพลา ข) ลบคมเหลี่ยมร่องล้อ ค) วางเพลาลงบนที่รองเพลาที่เหมาะสมแล้วลองใส่ลิ่มลงในร่องเพลา ลิ่มควรจะเลื่อนผลักด้วยมือโดยไม่ยากนัก - การเลือกลิ่ม ก) วัดขนาดของร่องเพลาและของล้อ ข) เลือกลิ่มส่งกำลังมีหัวให้ได้ตามขนาดภาคตัดขวางและความยาวที่ถูกต้อง - การปรับประกอบลิ่มในร่องเพลา ก) กรณีที่ลิ่มโตกว่าพิกัดให้วางลิ่มเอียงทำมุมประมาณ 30 องศา ดังรูปที่ MC-KEY15 (ก) แล้วใช้ค้อนพลาสติกเคาะลงเบา ๆ ข) หากลิ่มสวมลงร่องไม่สนิท (ลิ่มกว้างเท่าพิกัด) ให้ถอดออกมาตะไบผิวด้านข้างแล้วลองสวมใหม่จะต้องสามารถผลัก เลื่อนด้วยมือไปมาได้ - การปรับประกอบลิ่มในร่องล้อ ก) ลองสวมลิ่มลงในล้อ หากมือผลักเข้าไม่ได้ให้ใช้ช้อนเคาะเบา ๆ ดังรูปที่ MC-KEY15 (ข) ข) ถอดลิ่มออกมาตะไบบริเวณตำแหน่งผิวลิ่มที่สัมผัสผิวร่องล้อออก แล้วประกอบใหม่ - การประกอบลิ่มประกอบสำเร็จ ก) ประกอบล้อเข้ากับเพลา (ใช้น้ำมันหล่อลื่นทาเพลาและรูบาง) ด้วยค้อนเพลาสติก ข) ใช้ไขทาลิ่มแล้วและประกอบลิ่มเข้าไป (ดูรูปที่ MC-KEY16) ค) ถอดลิ่มออกมาตรวจดูตำแหน่งผิวด้านบน (ผิวเรียว) ของลิ่ม ดูจุดหรือรอยที่สัมผัส (จุดที่สูงของผิวลิ่ม) ง) ตะไบจุดที่สูงลิ่มออก จ) ปรับปรกอบตาม ข้อ ก) ถึง ง) อีกครั้งจนกระทั่งขอบในหัวลิ่มโผล่พ้นจากขอบล้อประมาณ 9 mm ฉ) ถอดลิ่มออกมาเช็คดูวาผิวเรียวด้านบนของลิ่มสัมผัสผิวร่องล้อมากเพียงพอหรือไม่ หากสัมผัสมากให้ประกอบด้วยค้อนให้แน่น

รูปที่ MC-KEY15 การลองสวมลิ่มลงในร่องเพลาและล้อ เพื่อตะใบปรับลิ่มประกอบ.

รูปที่ MC-KEY16 การลองประกอบลิ่มเข้ากับล้อและเพลา.

วิธีการถอดลิ่มมีหัว ก) การถอดลิ่มด้วยเหล็กแท่งสี่เหลี่ยมเรียว ดังรูปที่ MC-KEY17 ซ้ายมือ ให้ผิวด้านเรียวอยู่ด้านหัวลิ่ม ใช้ค้อนตอกเหล็กแท่งให้ลิ่มถอยออกมา ข) การถอดลิ่มด้วยเหล็กงัดกระทำ ดังรูปที่ MC-KEY17 ขวามือ

รูปที่ MC-KEY17 การถอดลิ่มมีหัวด้วยการใช้แท่งเรียวและเหล็กงัด.

Head

ลิ่มขวาง

		เหมาะสำหรับชิ้นงานที่ต้องรับแรงดึงหรือแรงกดโก่งและแรงอัด แต่มีข้อเสียคือ ชิ้นงานจะมีความแข็งแรงน้อยลง เพราะมีรูปขวาง
	สำหรับใส่ลิ่มชนิดนี้ ลิ่มต่าง ๆ ที่กล่าวมานี้จะผลิตโดยการดึงขึ้นรูปผิวมัน เป็นเหล็กกล้าสี่เหลี่ยมที่มีค่าความต้านแรงดึง (Rm) ตั้งแต่ 500 N/mm2 ขึ้นไปขนาดสูง 25 mm (St 50-1k) และตั้งแต่ขนาดลิ่มสูงกว่า 25 mm จะใช้เหล็กกล้า St 60-2k

ตัวอย่าง สัญลักษณ์ย่อการเรียกสำหรับลิ่มกว้าง 10 mm สูง 8 mm และยาว 60 mm เช่น ลิ่มฝัง DIN 6886 - A 10 x 8 x 60 ลิ่มเลื่อน DIN 6886 - B 10 x 8 x 60

การใช้งานลิ่มขวาง ลิ่มขวางจะนำมาใช้ยึดชิ้นส่วนเครื่องจักรกล เช่น แอกเซิล, เพลา และอื่น ๆ การยึดด้วยลิ่มขวางสามารถถอดออกได้ง่าย จึงเหมาะสำหรับ ชิ้นส่วนที่ต้องการถอดแยกออกบ่อย ๆ ตัวอย่างการใช้ลิ่มขวางยึดชิ้นงาน เช่น แท่งรับแรงเฉือน แท่งรับแรงอัด หัวข้อต่อก้านสูบ และ อื่น ๆ ลักษณะการยึดของลิ่มขวาง ลิ่มขวางมีลักษณะเช่นเดียวกับลิ่มชนิดอื่น กล่าวคือ สามารถถอดออกได้ ลิ่มนี้ทำหน้าที่ยึดชิ้นงานด้วยลักษณะรูปร่างจากการประกอบลิ่มเข้า ไปในรูยาวจะยึดชิ้นงานมีให้ขยับเลื่อนตามแนวแกนได้เลย ดังรูปที่ MC-KEY18 และ MC-KEY19 แต่ละช่องมีระยะฟรีด้านข้างของลิ่มขวางทั้งสองข้าง แรงที่ใช้ส่งกำลังไม่ควรจะมากกว่าแรงอัดตามพื้นที่ระหว่าบริเวณผิวโค้งของเพลาทั้งสอง การปรับลิ่มขวาง เพื่อให้การปรับลิ่มขวางสามารถกระทำได้ จะต้องประกอบเพลาคับปลิ้งเข้าไปในเพลา โดยให้ดูว่าตำแหน่งด้านผิวรูเอียงอยู่ด้านในเสมอ หากมิสามารถรู้ว่าด้านใดเป็นด้านผิวรูเอียงก็ให้ใช้เวอร์เนียร์วัดตรวจสอบดูก่อน ด้านที่มีขนาดวัดได้โตกว่าจะเป็นด้านที่ใส่ปประกอบลิ่มขวาง ลิ่มขวางสามารถผลิตด้วยการตะไบขึ้นรูปแล้วนำมาสวมตอกด้วยค้อน 1 ถึง 2 ครั้ง ใช้เหล็กส่งตอกด้านตรงกันข้ามให้ลิ่มหลุดออกมา ดูรอยสัมผัสของผิวที่ถูกแรงอัด (ดูรูปที่ MC-KEY20 ) หากผิวรอยอัดยังไม่ได้ ให้ทำการตะไบปรับผิวลิ่มจนกระทั่งรอยผิวลิ่มเกิดขึ้นสม่ำเสมอเหมือนรูปที่ MC-KEY20 ในการปรับประกอบดูรอยผิวสัมผัสให้ใช้ครีมเหลวที่ทำจากกำมะถันดอกไม้ (Flower of Sulphur) และน้ำมัน ทาที่ลิ่มก่อนการตอกอัดลงไป เพื่อที่จะได้เห็นรอยปรากฏขึ้นได้ชัดเจน การประกอบยึดด้วยลิ่มขวาง 1. นำเพลายึดบนปากกาให้แน่น 2. สวมเพลาคับปลิ้งเข้าไปในเพลา ปรับรูยาวให้ตรงกันให้มากเท่าที่ทำได้ 3. ชะโลมน้ำมันบนลิ่มขวาง 4. นำลิ่มขวางประกอบเข้ารูยาวในเพลาตอกด้วยค้อน 4 ถึง 5 ครั้ง จนปลายลิ่มโผล่ออกข้างล่าง ดูตัวอย่าง รูปที่ MC-KEY21 การถอดลิ่มขวาง 1. กรณีสังเกตไม่ได้ว่าด้านใดที่ลิ่มขวางกว้างกว่าก็ให้ใช้เวอร์เนียร์วัดเสียก่อน 2. ใช้ค้อนและเหล็กส่งตอกด้านที่ลิ่มขวางกว้างน้อยกว่า (ดูรูปที่ MC-KEY22 ประกอบ) 3. กรณีที่ยึดแน่นมากจะต้องระวังว่าลิ่มอาจจะหลุดกระเด็นออกทันทีทันใด ทำให้เกิดอันตรายจากแรงส่งลิ่มได้

รูปที่ MC-KEY18 ปฏิกิริยาของแรงที่เกิดขึ้นเมื่อยึด ด้วยลิ่มขวาง.		รูปที่ MC-KEY19 ระยะฟรีด้านข้างของลิ่มขวางการส่งถ่ายแรง บริเวณขอบโค้ง.

รูปที่ MC-KEY20

รูปที่ MC-KEY21 ตำแหน่งการยึดประกอบลิ่มขวาง.		รูปที่ MC-KEY22 ทิศทางการใช้เหล็กส่งตอกเพื่อถอดลิ่มขวาง.

ลิ่มอัด (Flat Keys)

		ลิ่มอัด เป็นลิ่มที่ไม่มีความลาดตามแนวยาวของลิ่ม (จะขนานกันตามแนวยาว ยกเว้น ลิ่มอัดแบบวงพระจันทร์) ดังนั้น แรงที่ขับล้อหรือ
	เพลาให้หมุนจะกระทำผ่านผิวด้านข้างของลิ่มอัด นั่นคือ ผิวด้านข้างจะรับภาระเฉือนและมีข้อดีกว่าก็คือ ระหว่างล้อกับเพลาจะไม่มีการเยื้องศูนย์เหมือนลิ่มส่งกำลัง ลิ่มอัดนี้ผลิตจากเหล็กกล้าชนิดเดียวกับลิ่มส่งกำลัง

		ลิ่มอัดนิยมใช้ในงานสร้างเครื่องจักรกลมาก เพราะเหมาะสมกับเพลาและล้อที่หมุนเร็วได้ดี แต่เมื่อเปรียบเทียบกับลิ่มส่งกำลังแล้ว ลิ่มอัด
	จะรับโมเมนต์ได้น้อยกว่า เพราะด้านบนของลิ่มอัดกับร่องล้อจะมีระยะฟรีเสมอ ดูรูปที่ MC-KEY23

รูปที่ MC-KEY23 ปฏิกิริยาแรงต่อลิ่มอัดและแสดงระยะฟรี.

ลิ่มอัดแบบล้อสวมอัดแน่น

		จะใช้กับงานที่รับโมเมนต์มาก ๆ เช่น คลัช ล้อ เฟือง เข้ากับปลายเพลาระหว่างลิ่มอัดและร่องที่จะสวมจะต้องสวมแบบอัด โดยในการ
	ประกอบ ให้ประกอบร่องล้อตรงกับลิ่มอัด ใช้ท่อสวมเข้าปลายเพลาสัมผัสล้อแล้วตอกอัดด้วยค้อนจนล้อหรือเฟืองในกระปุกเกียร์ จะกำหนดให้พิกัดความเผื่อระหว่างล้อกับลิ่มอัดเป็นแบบสวมฟิต เพื่อให้การถอดประกอบกระทำได้ง่ายขึ้น

ลิ่มอัดแบบล้อสวมคลอน

		ใช้กับเฟืองที่ต้องเลื่อนไปมาและรับโมเมนต์ไม่มากนักในกระปุกเกียร์ จะกำหนดให้พิกัดความเผื่อของล้อและลิ่มอัดเป็นแบบสวมคลอน
	ความยาวลิ่มอัดจะต้องรวมกับความกว้างของล้อด้วย ดูรูปที่ MC-KEY24

รูปที่ MC-KEY24 ล้อเลื่อนได้บนลิ่มอัด.

ประเภทของลิ่มอัด

ก) ลิ่มอัดแบบปลายมนโค้ง (แบบ A) เป็นลิ่มที่มีใช้งานบ่อยที่สุด ในการประกอบจะต้องแน่ใจว่าลิ่มอัดอยู่ในร่องลึกเพียงพอ โดยมนโค้งของลิ่มจะต้องไม่เกยบนขอบ มิฉะนั้นจะมีผลให้เกิดการงัดเมื่อประกอบล้อ ลิ่มนี้ใช้ในงานที่ต้องการหมุนให้เที่ยงตรง เช่น การยึดเฟืองในเครื่องมือกล การยึดดอกกัดบนเพลาอาร์เบอร์ ข) ลิ่มอัดแบบปลายตัดตรง (แบบ B) จะต้องมีการล็อกป้องกันการเลื่อนตามแนวแกนนอน ลิ่มอัดนี้ผลิตได้ง่ายกว่าลิ่มอัดปลายมนโค้ง ค) ลิ่มอัดปลายมนโค้ง (แบบ C) เป็นลิ่มอัดสำหรับประกอบกับร่องเพลาที่มีพิกัดความเผื่อเป็นแบบสวมฟิตหรือสวมคลอน ด้วยเหตุนี้จะต้องมีสกรูขันยึดลิ่มกันการหลุด ง) ลิ่มอัดแบบปลายตัดตรง (แบบ D) จะมีสกรูยึดลิ่มที่ร่องเพลา มีพิกัดความเผื่อเป็นแบบสวมฟิตหรือสวมคลอนเพื่อกันมิให้ลิ่มหลุดออกจากร่องเพลา จ) ลิ่มอัดแบบงัดได้ (แบบ G) ลิ่มนี้จะมีผิวเอียงด้านล่างเล็กน้อย เพื่อให้สามารถถอดลิ่มได้ง่าย จึงมีการกำหนดค่าระยะ a (สำหรับงัด) = 5 mm เมื่อความยาว 1 มากกว่า 40 mm และระยะ a = 8 mm เมื่อระยะ 1 มากกว่า 40 mm ฉ) ลิ่มอัดปลายมนโค้ง แบบ E และแบบปลายตัดตรงแบบ F เป็นลิ่มอัดที่นิยมใช้กับเพลาขนาดยาว ๆ ที่ล้อหรือเฟืองสามารถเลื่อนไปมาได้ด้วยเหตุนี้ร่องลิ่มที่เพลากับลิ่มอัดจะต้องมีการยึดด้วยสกรูให้แน่นอย่างน้อย 2 ตัวขึ้นไป และมีรูเกลียวสำหรับใช้สกรูขันอัดให้ลิ่มถอยออกจากร่องลิ่มในเพลาได้ ช) ลิ่มอัดแบบวงพระจันทร์ เหมาะสำหรับใช้รับภาระโมเมนต์บนเพลาเรียว เพราะลิ่มแบบนี้สามารถปรับตัวกับร่องของล้อได้เอง เนื่องจากมีรูปร่างเหมือนเสี้ยวของวงกลมและต้องให้มีความลึกของร่องบนเพลา จึงใช้งานรับภาระได้จำกัด ลิ่มอัดแบบวงพระจันทร์ที่มีขนาดโต ๆ จะนิยมใช้กับเพลาเรียว พิกัดงานสวมระหว่างร่องเพลาลิ่มอัด และล้อแสดงให้เห็น

Head

การทำร่องลิ่ม

		ในการผลิตร่องลิ่มของล้อจำนวนน้อยจะกระทำบนเครื่องไสแนวดิ่ง หรือหัวไสร่องลิ่มบนเครื่องกัด ส่วนในการผลิตร่องลิ่มแบบ
	อุตสาหกรรมจะกระทำโดยการแทงขึ้นรูป ดูรูปที่ MC-KEY25

รูปที่ MC-KEY25 การผลิตร่องลิ่มด้วยการไส และแทงขึ้นรูป.

		สำหรับการผลิตร่องลิ่มของเพลาที่ละชิ้น จะมีการผลิตบนเครื่องกัดตั้งด้วยดอกกัดร่องยาว (End Mill) ส่วนในการผลิตแบบ
	อุตสาหกรรม จะใช้เครื่องกัดร่องทำการผลิต ละในการทำร่องสำหรับลิ่มอัดปลายตัดตรงจะกระทำด้วยดอกกัดร่องหรือดอกกัดด้านข้าง MC-KEY26

รูปที่ MC-KEY26 การผลิตร่องลิ่มเพลาด้วยการกัดปาดผิว.

การวัดตรวจสอบร่องลิ่ม ( รูปที่ MC-KEY27 )

		ถ้ามีการกำหนดขนาดพิกัดความเผื่อและพิกัดงานสวมแล้ว จะต้องทำร่องลิ่มให้ได้ตามขนาดที่กำหนดเพื่อให้สามารถใช้งานได้นาน
	สำหรับร่องลิ่มลึกที่มีพิกัดความเผื่อตั้งแต่ 0,1 ถึง 0,3 mm ตามแต่ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางจะต้องมีการวัดความลึกร่อง ดังนี้

ก) ใช้เวอร์เนียร์วัดร่องลิ่มวางบนเพลาแล้วตั้งสเกลอยู่ที่ตำแหน่งศูนย์ ข) วัดความลึกของร่องลิ่ม ขณะเดียวกันใช้ปลั๊กเกจสวมวัดความกว้างร่องลิ่ม โดยใช้ด้าน G (Good Side) สวมลงไปจะได้พอดี ส่วนด้าน A จะสวมเข้าเกือบไม่ได้ ค) ใช้ปลั๊กเกจวัดร่องลิ่มของเพลาด้วยเวอร์เนียร์คาร์ลิเปอร์แบบวัดร่องลิ่มหรือไมโครมิเตอร์ ส่วนความกว้างร่องลิ่มจะวัดด้วยปลั๊กเกจ (Plug Gage) หรือ สลิพเกจ (Slip Gage)

รูปที่ MC-KEY27 เครื่องมือวัดตรวจสอบขนาดร่องลิ่ม.

		ในกรณีที่มีการประกอบล้อและเพลาด้วยลิ่มอัดแบบสวมคลอนที่ต้องป้องกันล้อขยับเลื่อน สามารถสวมวงแหวนที่มีสกรูล๊อกเพลากัน
	มิให้ล้อดิ้นออกได้ ดังรูปที่ MC-KEY28

รูปที่ MC-KEY28 การป้องกันการขยับเลื่อนของล้อที่ใส่ลิ่มอัด.

การเปลี่ยนและปรับใส่ลิ่มใหม่สำหรับงานสวมฟิตหรือสวมคลอน

ก) ใช้ตะไบละเอียดลบคมจากขอบร่องลิ่มของล้อและเพลา และทำความสะอาด ข) ประกอบล้อเข้ากับเพลา, ตรวจเช็คดูว่าขนาดและศูนย์ได้หรือไม่

1. การปรับลิ่มให้เข้ากับเพลา ก) ลองใส่ลิ่มลงในร่องเพลาหากสวมไม่สนิทให้ ข) ใช้ตะไบละเอียดตะไบรอยบนผิวด้านข้างของลิ่มอัดให้เรียบ ค) สวมลิ่มอัดลงในร่อง ตอกด้วยค้อนพลาสติก หากลิ่มขยับไปมาทางด้านข้างได้ให้เปลี่ยนลิ่มใหม่ 2. การสวมปรับล้อให้เข้ากับลิ่มของเพลา ก) สวมล้อเข้ากับเพลา ข) ตรวจเช็คดูว่ามีระยะห่างระหว่างขอบบนของลิ่มกับขอบร่องล้อบนหรือไม่ หากไม่มีให้ถอดออกมาตะไบผิวด้านบนของลิ่มอัดออก ค) ประกอบล้อเข้ากับลิ่มของเพลาด้วยค้อนพลาสติกหรือค้อนไม้ ล้อที่สวมเข้ากับลิ่มจะต้องเป็นลักษณะสวมฟิตจนล้อ อยู่ในตำแหน่งที่ต้องการ การถอดลิ่มอัด ลิ่มอัดที่มีขนาดหน้ากว้างโต ๆ ควรจะเลือกใช้ลิ่มอัดแบบ C,D,E,F,G ที่มีรูเกลียวสำหรับให้สามารถใช้ สกรูหัวขันด้วยไขควงให้ลิ่มถอยออกจากร่องลิ่มได้ ดังรูปที่ MC-KEY29 การปรับประกอบล้อ,เพลา,ลิ่มอัด (กรณีชิ้นส่วนใหม่ทั้งหมด) สำหรับงานสวมฟิตและสวมคลอน 1. การเตรียมลิ่มอัด ก) เลือกขนาดและความยาวลิ่มอัดให้ตรงกับขนาดของเพลา ข) ขีดหมายและนำศูนย์บนลิ่มเพื่อเจาะรูทำเกลียว (สำหรับถอดลิ่ม) จำนวนรูจะสัมพันธ์กับขนาดความยาวของลิ่ม ค) เจาะรูทำเกลียวในลิ่มอัด ขนาดรูของเกลียวจะประมาณ 1/2 ของความกว้างของลิ่ม หรือตามตารางมาตรฐานที่กำหนด 2. ตอกหมายตำแหน่งลิ่ม ให้ตอกหมายเป็นขีดบนลิ่มและร่องลิ่ม เพื่อสะดวกในการประกอบครั้งต่อไป 3. ตรวจสอบว่าลิ่มอยู่ในร่องเพลาถูกต้อง ก) เช็คว่าความกว้างของลิ่มว่าสวมได้ถูกต้อง โดยการวางลิ่มให้เอียงประมาณ 30 องศา ลงในร่องเพลา แล้วใช้ค้อนพลาสติกเคาะลงไปเบา ๆ ข) หากลิ่มแน่นมากและสวมลงไม่สนิท ให้นำมาตะไบแต่งด้านข้างของลิ่มอัดแล้วลองสวมจนใส่ได้พอดีแน่น 4. ตรวจสอบว่าลิ่มอยู่ในร่องล้อถูกต้อง ก) สวมลิ่มลงในร่องล้อ แล้วใช้ค้อนพลาสติกค่อย ๆ ตอกลงไป ข) หากลิ่มแน่นมากและสวมลงไม่สนิท ให้ถอกออกมาปรับแต่งด้านข้างด้วยตะไบละเอียดให้ผิวเรียบอีกแล้วลองประกอบจนลิ่มแน่นพอดี

รูปที่ MC-KEY29 การใช้สกรูหัวผ่าขันกดบนผิวร่องเพลาให้ลิ่มถอยออกจากร่อง.

5. ประกอบลิ่มเข้ากับเพลาด้วยค้อนไม้พลาสติก การปรับประกอบล้อและเพลาเข้าด้วยกัน ก) ให้ทาไขบนลิ่มที่ประกอบบนเพลาแล้ว ข) ใช้น้ำมันหล่อลื่นทาบนเพลาและรูของล้อพอบาง ๆ แล้วประกอบเข้าไปในเพลาโดยขยับไปมาผลักเข้าไปดังรูปที่ MC-KEY30 ขวามือ ค) ถอดล้อออกมาตรวจดูว่าบริเวณจุดใดที่สูงเป็นรอยขัดกับร่องล้อ ให้ถอดลิ่มออกมาปรับแต่งด้านข้างด้วยตะไบละเอียดให้หายไป ง) ปรับประกอบตามข้อ ก) ถึง ค) จนสามารถประกอบได้แน่นพอดี

รูปที่ MC-KEY30 การประกอบล้อเข้ากับเพลาด้วยมือและค้อนไม้หรือค้อนพลาสติก.

การปรับประกอบลิ่มแบบวงพระจันทร์ จะกระทำเหมือนลิ่มอัด ส่วนในการถอดลิ่มแบบวงพระจันทร์ที่สวมแบบฟิตหรือสวมอัดจะแน่นติดเพลามากก็ให้ใช้แท่งเรียว เช่น ทองเหลืองตอกออก ดังรูปที่ MC-KEY31

รูปที่ MC-KEY31 การถอดลิ่มแบบวงพระจันทร์ออกจากเพลา.

Head

---

กลับสู่หน้า ชิ้นส่วนเครื่องจักรกล

กลับสู่หน้าหลัก

---

G. PRECISION ENGINEERING LTD.,PART. 26/27 MOO.9 BYPASS ROAD , TUMBOL NAPA AMPHUR MUANG ,CHONBURI 20000 THAILAND. TEL :038-441-348 , 087-9182311 , 081-6446767 FAX : 038-441-349 Website : http://www.Gprecision.net E-mail : info@gprecision.net